“Wij dragen bij aan kwaliteit van leven voor de wereld.”
Wie het terrein oprijdt van Naktuinbouw weet en voelt direct: dit is geen kleine speler. Het centraal gelegen parkeerterrein is omzoomd door degelijke gebouwen. Geen hightech glas, maar solide bakstenen. Er lopen geen mensen in strakke maatpakken op designschoenen, maar mensen die met hun voeten in de klei, in het laboratorium of elders in die grote tuinbouwwereld staan. “We zijn een familiair bedrijf met grote saamhorigheid. Veel mensen die hier werken zijn zonen of dochters van telers of veredelaars.” Dat zegt Jan Meiling, directeur Strategie & Ontwikkeling, die samen met Stef Schuijt (Personeel & Bedrijfsvoering) de tweekoppige directie vormt van de in Roelofarendsveen gevestigde kwaliteitsdienst. Als Zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) heeft ze vooral de wettelijke taak om de kwaliteit en gezondheid van teeltmateriaal in de tuinbouwsector te bewaken en certificeren. Zonder stempel van Naktuinbouw gaat er geen zaadje, stekje of plantje de grens over. “Statutair staan we voor het publieke belang en we hebben wettelijke taken. We doen ook aan dienstverlening als verlengde daarvan. Bijvoorbeeld in de vorm van (online) trainingen en workshops. Door die rol voelen we ons heel erg verbonden met onze klanten, de bij ons geregistreerde bedrijven die vaak wereldwijd actief zijn. Als je iemand ’s nachts wakker maakt zal die zeggen: wij zorgen voor kwalitatief goed teeltmateriaal. Zodat iedereen goed te eten heeft in de wereld, er een mooie bos bloemen op tafel staat. Of een mooie bomenlaan waar je doorheen kunt fietsen. Wij dragen bij aan kwaliteit van leven voor de wereld. Het is voor mij als bioloog een genot om onderdeel van te mogen zijn van de kennis en passie, van waaruit mensen hier werken.”
Dat klinkt fantastisch, toch werken jullie al een tijdje aan veranderingen. Vanuit het visie- en strategiedocument ‘Next Level’. Wat zijn de belangrijkste veranderingen?
“Vernieuwing is keihard nodig op het gebied van technologie en digitalisering. Er zijn bij ons 3800 bedrijven geregistreerd. Van grote multinationals met een miljoenen omzet tot en met kleine familiebedrijven. Bij onze middelgrote en grote klanten zien we een enorme technologische vooruitgang. De multinationals bedienen zich tegenwoordig van kunstmatige intelligentie, sensortechnologie en camerasystemen. Enkele hebben een laboratorium dat veel groter is als dat van ons, dat ze gebruiken voor hun research en kwaliteitscontrole. Daar staan 20 PCR-robots; je weet niet wat je ziet. Dat is net een maanstation. Er is geen enkele sector die zó kennisintensief is als de veredelingssector. De middelgrote en grote bedrijven zitten ook volop in de digitale transformatie. Er zijn hele nieuwe afdelingen opgericht met mensen die functies hebben als enterprise architect, een data-architect, datasteward, data-owner. Allemaal opgebouwd om data te beheersen, beschermen, verbinden en delen. Wij moeten mee in die technologische en digitale transformatie. Want als we dat niet doen, verliezen we de aansluiting bij de bedrijven die bij ons geregistreerd zijn. Waar we nu zaadanalyses doen met zeer ervaren mensen die alle zaden kunnen onderscheiden onder een microscoop, willen we ook toe naar technologieën waarbij we beeldherkenning en AI kunnen inzetten om die zaden uit elkaar te kunnen houden. Dat gaat ons enorm helpen om dat werk efficiënter te doen.”
Het klinkt een beetje alsof Naktuinbouw heeft zitten te slapen. Hoe zie jij dat?
“We hebben niet zitten te slapen, maar we zitten nog niet op topsnelheid. We zijn echt nog aan het versnellen. Dat heeft enerzijds te maken met de kritische massa die nodig is om de digitale en technologische transformatie te bekostigen. Een tweede reden is dat we werken volgens het kosten-maken-kosten-dragen-principe. We maken geen marge en bouwen dus ook geen reservevermogen op. Grote investeringen moeten we voor lenen. Wat verder meespeelt is dat we een enorm breed toetsingsportfolio in stand moeten houden om aan álle importeisen van ‘derde landen’ (landen buiten de Europese Unie) te voldoen. Ook bepalingen die misschien maar vier keer per jaar gevraagd worden. Een commercieel laboratorium zou al die protocollen nooit opnemen in haar portfolio. Maar wij zijn wettelijk verplicht om die ‘exotische’ protocollen en toetsingen te ontwikkelen en in stand te houden. Dus het is lastig om aan de wind te zeilen om dit soort ingewikkelde, langjarige en kostbare ontwikkelingen te bekostigen. We moeten dat legitimeren richting ons bestuur en onze achterban. Die moeten dan misschien zeggen: dit jaar maar eens een tariefstijging van 8% in plaats van 5%.”
Als een commercieel bedrijf zijn kritische massa overeind wil houden, dan gaat het altijd om autonome groei, overnames of samenwerkingen. Welke strategie hebben jullie?
“Overnames zijn ‘nicht im Frage’, dat gaat niet. Samenwerking wel.” Meiling wijst op een cirkelvormige afbeelding op zijn whiteboard. Waarvan het hart wordt gevormd door de zes in Nederland aanwezige kwaliteits- en keuringsorganisaties die onder het ministerie van LVVN vallen: Naktuinbouw, BKD (Stichting Bloembollen Keuringsdienst), NAK (voor de landbouw), KCB (Kwaliteits-Controle Bureau dat zelfstandig en onafhankelijk verse groenten en fruit, snijbloemen en planten inspecteert), SKAL (controle en certificering biologische landbouw) en het COKZ (Controle Orgaan voor Kwaliteitszaken voor zuivel, eieren en eiproducten). “Begin dit jaar zijn we als zes keuringsorganisaties een programma gestart. Om onze samenwerking niet meer aan het toeval over te laten, maar proactief aan te jagen.”
Wat doe je nog meer behalve samenwerking?
“We hebben een bovenwettelijk systeem ontwikkeld: NAL. Dat staat voor Naktuinbouw Authorized Laboratories. We hebben het voor elkaar gekregen dat zaadbedrijvenbedrijven met eigen laboratoria hun eigen zaden mogen toetsen op kwaliteit en gezondheid. Wij komen alleen nog maar toezicht houden op hoe ze dat doen. Dit jaar heeft de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) daar haar stempel op gezet. Waarmee ze zegt: dit is zo goed, daar kunnen we internationaal vol voor in staan. Dat is toch super! Het leidt er wel toe dat we minder monsters hoeven te analyseren, maar we vinden toch dat we hier goed aan doen. Want dit is wat de sector wil. Dit bevordert de snelheid, logistiek, effectiviteit en doelmatigheid. Zaadbedrijven zijn zich zeer bewust van de dynamiek en het samenspel tussen Naktuinbouw en hun business. Het is ook in hun belang dat er kritische massa blijft bij Naktuinbouw. We houden elkaar vast, elkaar in stand, leren van elkaar en zijn afhankelijk van elkaar. Dat is echt een hele constructieve samenwerking. Die ‘common ground’, dat gevoel dat je met elkaar hebt is super om die hele machine draaiende te houden. Dat heeft een enorm competitief voordeel voor de BV Nederland opgeleverd.”
Het laboratorium is het kloppend hart van Naktuinbouw. Wat voor technologische en digitale transformatie heb je daar voor ogen?
“De noodzaak tot technologische en digitale doorontwikkeling geldt bovengemiddeld voor ons laboratorium. Daar werken 131 leuke, gepassioneerde en goede mensen. Die het heel gaaf vinden om in de plantenwereld bezig te zijn. Ze beoordelen zaden en planten op kwaliteit, identiteit en gezondheid. Kwaliteit is bijvoorbeeld: is die zak met zaden zuiver of zit daar onkruid tussen? Gezondheid is: zit er een schimmel-, bacterie-of virusinfectie in? Identiteit is bijvoorbeeld: hebben we te maken met de juiste zaden, zoals die vermeld staan? Daarbij hebben ze te maken met grote seizoensmatige pieken en dalen in de aanlevering van monsters. We hebben ook te maken met heel specialistisch werk, zoals bijvoorbeeld schimmeltoetsing. Als iemand daar vertrekt, duurt het een tijdje om iemand in te werken. Voor die seizoenaspecten kan robotisering helpen. Je kunt veel makkelijker opschalen als je zaken geautomatiseerd hebt. En hopelijk wordt het er ook nog eens goedkoper van. Verder willen onze klanten hun monsters niet alleen digitaal aanmelden, maar ook realtime en online kunnen zien hoever we zijn met hun monsters en wat de uitslag daarvan is. Daar werken we aan.”
Benoem eens een concreet voorbeeld waarvan jij zegt: als we dát over twee jaar hebben bewerkstelligd dan ben ik superblij!
“Ons droombeeld is een moderne en compleet digitale interface met onze klanten. Een klant logt in op een platform en kan dan al zijn orders, de voortgang en rapporten lezen.”
Heb je het zelf naar je zin terugkijkend op de 1,5 jaar die je nu bij Naktuinbouw werkt?
“Ja! We zijn een goed lopende en geoliede machine en het is een genot om daar deel vanuit te mogen maken!”
Publicatie: september 2025
Fotografie: Henk Snaterse
